In het nieuws komt het steeds vaker voorbij. Ziektes die we eigenlijk bijna niet meer kennen, steken de kop op. Op dit moment is er in Europa een uitbraak van mazelen. Kinderen kunnen hier heel erg ziek van worden.

In Nederland helpt het Rijksvaccinatieprogramma al jarenlang om te voorkomen dat kinderen ziek worden door gevaarlijke ziektes zoals polio, mazelen, de bof en difterie. Maar omdat nu minder kinderen zijn ingeënt dan normaal, zijn artsen bang dat mazelen ook hier veel kinderen ziek gaat maken. Welke vaccinaties krijgen onze kinderen in Nederland eigenlijk? En waarom is dat zo belangrijk. Toch goed om weer eens even in te duiken.

Rijksvaccinatieprogramma

In het landelijke Rijksvaccinatieprogramma zijn nu vaccinaties tegen twaalf ziektes opgenomen. Vanaf de eerste vaccinaties die tussen de 6 en 9 weken plaatsvindt tot en met 14 jaar krijgen kinderen vaccinaties. Voordat er gevaccineerd werd, werd niet iedereen ziek van een infectie, maar sommige mensen, vaak jonge kinderen, werd ernstig ziek en dat wil men voorkomen. Men wil dat geen enkel kind risico loopt op een ernstige versie van de ziekte.

Vooral jonge kinderen lopen bij besmetting gevaar omdat hun afweersysteem nog in ontwikkeling is. Met de vaccinatie wordt het afweersysteem van kinderen alvast voorbereid op een mogelijke infectie. En omdat het afweersysteem van kinderen is nog niet zo efficiënt als dat van een volwassene moeten sommige vaccinaties herhaald worden.

Voor alle vaccinaties geldt dat het beschermingseffect zeer hoog is, maar het kan nooit 100 procent zijn. Maar door de vaccinatie wordt je niet of minder erg ziek en daar gaat het om.

De vaccinatiegraad loopt in Nederland terug. Het lijkt er op dat mensen zich meer zorgen maken over de vaccinaties sinds corona. Zeker het vaccineren van kinderen was een onderwerp van discussie tijdens de corona periode. Wij kozen er voor om onze meiden niet te vaccineren tegen corona. Dat vonden we niet nodig omdat ze al een keer corona gehad hadden en daar niet heel ziek van waren geweest.

Welke vaccinaties krijgen kinderen in Nederland eigenlijk?

Vanaf de leeftijd van ongeveer 6 weken tot en met het veertiende levensjaar krijgen kinderen in Nederland vaccinaties.

Rotavirus

De eerste vaccinatie die een baby krijgt is die tegen het Rotavirus. Het rotavirus is een besmettelijk virus, waardoor de maag en darmen ontstoken raken. Ziekteverschijnselen zijn onder andere koorts, misselijkheid, overgeven en hevige diarree. Rotavirusinfecties komen in Nederland veel voor, vooral bij jonge kinderen tot 2 jaar oud. In 2024 is rotavirus vaccinatie via het Rijksvaccinatieprogramma beschikbaar voor kinderen die vanaf 1 januari 2024 zijn geboren .

Kinkhoestvaccinatie tijdens de zwangerschap

Kinkhoest is een bacteriële infectie van de luchtwegen. Tegenwoordig krijgen vrouwen die 22 weken zwanger zijn een inenting aangeboden. De antistoffen die zij aanmaken worden doorgegeven aan het kind, zodat ook de jongste kinderen al beschermd zijn. Kinkhoest kan zorgen voor hoestbuien die zo heftig zijn dat je geen adem meer krijgt. Het kan ook leiden tot een zuurstoftekort en dat kan de ontwikkeling van de hersenen schaden. Een kind met kinkhoest kan op de ic belanden en in zeldzame gevallen kan de ziekte zelfs dodelijk zijn.

DKTP-Hib-HepB en pneumokokken

Met drie maanden krijgt een kind zijn of haar eerste twee inentingen: een gecombineerde vaccinatie voor difterie, kinkhoest, tetanus, polio, Haemophilus Influenzae type B en hepatitis B (DKTP-Hib-HepB), en een prik tegen pneumokokken. Deze vaccinaties beschermen dus tegen meerdere virussen/infecties.

Difterie is een bacteriële infectie. Het lijkt qua symptomen op kroep. De ziekte zorgt voor een zwelling die de keel kan afsluiten waardoor je geen lucht meer krijgt. De bacterie kan ook schade veroorzaken aan onder meer longen, hart en het zenuwstelsel. Difterie kan dodelijk zijn. Vroeger was difterie samen met de mazelen de belangrijkste doodsoorzaak onder kinderen tot twee jaar oud.

Tetanus is een ernstige besmettelijke ziekte die veroorzaakt wordt door een bacterie. De gifstoffen kunnen rondom de wond waarmee je de bacterie hebt opgelopen stijfheid geven. Daarnaast kunnen pijnlijke spierkrampen optreden waardoor iemand slikklachten en ademhalingsproblemen kan krijgen. Iemand kan ook helemaal verkrampen. Als complicaties kunnen botbreuken en hartproblemen ontstaan. Zonder goede behandeling is tetanus dodelijk. In tegenstelling tot andere infecties waar je je tegen kan vaccineren kunnen mensen elkaar niet besmetten met tetanus.

Besmetting is alleen mogelijk als iemand een open wond heeft en die wond in contact komt met bijvoorbeeld straatvuil, stof, (paarden)mest of grond. Dit kan direct contact zijn met straatvuil, bijvoorbeeld als je op straat gevallen bent en je been aan iets hebt open gehaald, maar ook indirect als je gebeten wordt door bijvoorbeeld een hond die straatvuil in zijn bek heeft.

Iemand die tetanus heeft gehad, is daarna niet beschermd tegen een volgende tetanusinfectie. Er moet in het bloed een bepaald niveau van antistoffen aanwezig zijn om de bacterie direct bij binnenkomst op te ruimen. Dit niveau bereik je alleen door vaccinaties. Als iemand met een wond naar de huisarts of de spoedeisende hulp gaat, wordt dan ook altijd gekeken of opnieuw vaccineren nodig is. Kinderen lopen meer risico op een besmetting dan volwassenen, omdat ze vaak buiten spelen.

Polio wordt veroorzaakt door het poliovirus. In de meeste gevallen verloopt een infectie ongemerkt. Soms kunnen er griepachtige verschijnselen optreden. Polio werd vroeger vaak kinderverlamming genoemd. Dat komt omdat een klein deel van de besmettingen een heftig ziektebeeld heeft met gevolgen voor de rest van iemands leven. De verlamming treedt vooral op in armen en benen. Een deel van de patiënten met verlammingen overlijdt, omdat ook de zenuwen van slik- of ademhalingsspieren worden aangetast. De vaccinatie tegen polio is zo effectief dat Polio in Nederland niet meer voorkomt.

De Haemophilus influenzae type B (Hib)-bacterie wordt door gezonde mensen bij zich gedragen in de neus, maar kan (jonge) kinderen ernstig ziek maken. Als de bacterie in de bloedbaan of in het zenuwstelsel terechtkomt, kan dat hersenvliesontsteking (meningitis), longontsteking (pneumonie) en gewrichtsontsteking (septische artritis) veroorzaken. Ook kan een infectie leiden tot zwelling van het strotklepje, waardoor je kunt stikken.

Besmetting met het virus hepatitis B verloopt in veel gevallen zonder symptomen, maar kan bij sommige patiënten een leverontsteking veroorzaken die de kans op leverkanker vergroot. Hepatitis B kan op alle leeftijden gevaarlijk zijn en kan overgedragen worden door bloed-op-bloedcontact en seksueel contact. Ook kan een zwangere vrouw de ziekte overdragen op haar kind in de baarmoeder. Hepatitis B.

Pneumokokken is een bacterie die net als de Hib-bacterie al in ons lichaam leeft, maar deze bacterie bevindt zich in de keelholte. Bij gezonde mensen is dat geen probleem, maar kleine kinderen en ouderen kunnen er heel ziek van worden. Besmetting kan onder meer leiden tot longontsteking, bloedvergiftiging, en hersenvliesontsteking.

Deze gecombineerde vaccinatie wordt herhaald bij 5 maanden en bij 12 maanden. Met negen jaar wordt apart nog een keer gevaccineerd voor difterie, kinkhoest en polio (DTP-vaccinatie).

BMR-vaccinatie

Met 14 maanden krijgen kinderen een gecombineerde vaccinatie tegen bof, mazelen en rode hond (BMR). Dit vaccin is in 1987 ingevoerd. Het vaccin wordt gegeven vanaf de leeftijd van 12 maanden omdat het dan pas goed werkt. Voor die tijd hebben kinderen nog antistoffen van hun moeder. Deze antistoffen verdwijnen langzaam en zijn op de leeftijd van 12 maanden helemaal verdwenen.

De bof wordt veroorzaakt door een virus dat zich nestelt in de speekselklier bij het oor. Daardoor krijg je een ontzettend dikke wang en dat is dan ook het bekendste kenmerk van de ziekte. Na besmetting met het bofvirus is een kleine kans op herseninfectie. Het virus kan ook ontstekingen in de teelballen of eierstokken veroorzaken. Dat kan weer leiden tot onvruchtbaarheid.

Mazelen wordt veroorzaakt door een virus en begint met koorts, hoesten, verkoudheid en oogontsteking. Enkele dagen later verschijnen de bekende rode vlekjes die op het hele lichaam kunnen voorkomen. In ernstige gevallen leidt de ziekte tot een hersenontsteking, longontsteking en stuipen en kan dan dodelijk zijn. Het virus is zeer besmettelijk is. Het is bijvoorbeeld nog vele malen besmettelijker dan Corona. Mazelen was voor de komst van het vaccinatieprogramma de belangrijkste doodsoorzaak onder jonge kinderen. Helaas zien we in het nieuws dat juist op dit moment er in Europa een uitbraak van mazelen is.

Rodehond wordt veroorzaakt door een virus en gaat gepaard met symptomen als lichte koorts, moeheid, neusverkoudheid en lichte oogontsteking. Daarna krijgt de patiënt een rode huiduitslag, voornamelijk in het gezicht, achter de oren en in de nek. De vaccinatie tegen rodehond is voornamelijk in het programma opgenomen om zwangere vrouwen en hun ongeboren kind te beschermen. Een besmetting kan namelijk grote gevolgen hebben voor de ontwikkeling van de foetus. Rodehond kan leiden tot stilgeboorte of ervoor zorgen dat het kind blind of doof geboren wordt.

De BMR-vaccinatie wordt herhaald als kinderen negen jaar oud zijn.

Meningokokken (MenACWY)

Met 14 maanden worden kinderen voor het eerst ingeënt tegen vier types van de meningokok-bacterie: A, C, W en Y. De bacterie bevindt zich gewoonlijk in de neus-keelholte zonder dat je er ziek van wordt. Je kan dan wel een ander besmetten. De bacterie wordt via de lucht, door hoesten en niezen, of door zoenen van mens op mens overgedragen. Meningokokken kennen we ook wel als hersenvliesontsteking (nekkramp) en kan een herseninfectie of bloedvergiftiging veroorzaken. Dit kan heel snel en dramatisch verlopen met hoge koorts en nekkramp bij hersenvliesontsteking of ernstige bloedingen bij bloedvergiftiging. Je kunt aan meningokokkenziekte ernstige gevolgen overhouden zoals epilepsie, doofheid, concentratiestoornissen en oogafwijkingen. Amputatie van ledematen kan nodig zijn na een ernstige bloedvergiftiging. Er er is een kans dat je een meningokokken infectie niet overleefd.

De vaccinatie tegen meningokokken wordt herhaald als het kind 14 jaar oud is.

HPV

De vaccinatie tegen HPV (humaan papillomavirus) is in 2010 opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma en daarmee de nieuwste toevoeging. In het tiende levensjaar krijgen kinderen tweemaal een prik. Een besmetting kan zes soorten kanker veroorzaken, waarvan baarmoederhalskanker de meest bekende is.

HPV wordt overdragen via seksueel contact. De HPV-vaccinatie werd eerst gegeven aan meisjes die 13 jaar oud zijn, maar de leeftijdsgrens is verlaagd naar 10 jaar en zowel meisjes als jongens krijgen de inenting nu. Dat is ruim voordat ze beginnen met intiem contact met een ander. De vaccinatie is dan het meest effectief.

Over deze vaccinatie wordt het meest (online) gediscussieerd of je deze wel aan je kind zou moeten geven. Zelf twijfel ik ook en schreef ik er al eerder twee blogs over:

HPV vaccinatie wel of niet doen?

Daar lag de oproep op de deurmat: HPV vaccinatie. Doen of niet doen?

En nog steeds twijfel ik. Onze meiden hebben alle vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma gehad, behalve deze laatste. Ze zijn nu 11 en 13 jaar, dus we zijn nog steeds op tijd.

Waarom is vaccineren belangrijk?

Voor veel infectieziekten is sprake van groepsimmuniteit. Dat betekent dat wanneer veel kinderen (mensen) ingeënt zijn tegen een bepaalde infectieziekte, deze ziekte minder vaak voor komt. Ook kinderen (mensen) die niet ingeënt zijn, lopen dan minder risico de infectieziekte te krijgen. Ze worden als het ware beschermd door de groep ingeënte kinderen (mensen). Om deze groepsimmuniteit te creëren en te behouden is het belangrijk dat zo veel mogelijk kinderen (mensen) ingeënt zijn. Als bijna alle kinderen (mensen) ingeënt zijn, kan een ziekte zelfs helemaal verdwijnen.

Het Rijksvaccinatieprogramma in Nederland vanaf 1957

In 1957 is men in Nederland gestart met het Rijksvaccinatieprogramma. De eerste vaccinatie was er echter al in 1953 die tegen difterie. Daarna volgde in 1954 het combinatievaccin tegen difterie, kinkhoest en tetanus. In 1957 kwam daar de vaccinatie tegen polio bij. In 1962 startte men met combinatievaccin tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio voor baby’s, gevolgd door combinatievaccin tegen difterie, tetanus en polio voor 4- en 9-jarigen in 1965. In 1974 volgde de vaccinatie tegen rodehond voor 11-jarige meisjes en in 1976 de vaccinatie tegen mazelen. In 1987 werd dit gecombineerd tot het combinatievaccin tegen bof, mazelen en rodehond (voor jongens en meisjes). Vanaf 1993 wordt gevaccineerd tegen Haemophilus influenzae type b-ziekte (Hib) en vanaf 2002 tegen meningokokken C-ziekte. Vanaf 2003 wordt het combinatievaccin tegen difterie, kinkhoest, tetanus, polio en Hib (DKTP(Difterie, Kinkhoest, Tetanus en Poliomyelitis)-Hib) gebruikt. Vanaf 2010 is de vaccinatie tegen baarmoederhalskanker in het programma opgenomen en als laatste in 2024 de rotavirusvaccinatie voor kinderen geboren vanaf 1 januari 2024. Daarnaast worden tussentijds vaccinaties aangepast, uitgebreid of gecombineerd en zijn er aparte afspraken over bijvoorbeeld risicokinderen. Zoals je ziet, bestaat het Rijksvaccinatieprogramma dus al erg lang en is het voortdurend in ontwikkeling. Dat is een goede zaak en daarmee is het wat mij betreft ook zeer betrouwbaar.

Door onze kinderen in te laten enten tegen deze ziektes en infecties bereiken we groepsimmuniteit en worden minder mensen ziek en worden we minder ziek. En daarmee bannen we ziektes zoals de mazelen in Nederland uit. Wat mij betreft een zeer goede zaak.